نشانه‌گذاری در نگارش فارسی: «نقل قول» یا "نقل قول"؟

یکشنبه ۲۹ خرداد ۱۳۹۰

استفاده از نشانه‌ی نقل قول "..." برای خط فارسی کاربردی ندارد و بهتر است از نشانه‌ی اصلی این کار یعنی گیومه («...») به جای آن استفاده شود. هرچند که استفاده از نشانه‌ی "" در سطح وب فارسی بسیار رایج شده است، ولی این نشانه با خانواده الفبای لاتین از جمله انگلیسی هماهنگی دارد تا با خط فارسی. در کتاب‌های آیین نگارش فارسی هم نشانه‌ی تأکید و نقل قول گیومه است. استفاده از "" به خودی خود اشکالی ندارد، اما استفاده از «» درست و بهتر است. به نمونه‌های زیر توجه کنید:

نقل قول:
مرد گفت: «امروز باید این کار را تمام کنم».
مرد گفت: "امروز باید این کار را تمام کنم".

تأکید:
یکی از آثار سعدی شاعر بزرگ ایرانی «گلستان» است.
یکی از آثار سعدی شاعر بزرگ ایرانی "گلستان" است.

در همین دو مثال می‌بینید که گیومه زیباتر از "" است و هم نقل قول و هم تأکید را بهتر نمایش می‌دهد. در نوشتار کامپیوتری برای تأکید می‌توان از فونت توپر (Bold) هم استفاده کرد. به شرطی که اندازه‌ی فونت یا قلم تغییر نکند. در این روش می‌توانید هم از گیومه استفاده کنید و هم استفاده نکنید. نمونه:
یکی از آثار سعدی شاعر بزرگ ایرانی گلستان است.
یکی از آثار سعدی شاعر بزرگ ایرانی «گلستان» است.
البته دقت کنید که استفاده افراطی از نشانه نگارشی گیومه و یا قلم توپر برای تأکید یا مشخص‌کردن واژگان و اصطلاحات درست نیست و نوشته‌‌ی شما را نازیبا می‌کند. استفاده از گیومه به عنوان نشانه‌ی تأکید فقط برای بار اولی که یک واژه، نام و اصطلاح (مثلاً اصطلاح علمی) در متن به کار می‌رود توصیه می‌شود. توپرکردن خط هم فقط برای واژگان کلیدی نوشته توصیه می‌شود که می‌خواهید توجه خواننده به آن‌ها جلب شود و مثلاً این واژگان عناصر مهم نوشته‌ی شما هستند.

دو راهنمای نگارش، املا و دستور خط فارسی

جمعه ۲۰ خرداد ۱۳۹۰

اولین راهنما دستور خط فارسی است که چگونه‌نویسی واژگان و ترکیب‌های مختلف در آن بیان شده است. این راهنما توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی تهیه شده است:
نسخه آنلاین دستور خط فارسی
نسخه PDF دستور خط فارسی

دومین راهنما، شیوه‌نامه‌ی نگارشی انجمن پژوهشی ایرانشهر است:

هدف این شیوه‌نامه یکدست‌سازی شیوه‌ی نگارشی نوشته‌ها در «انجمن پژوهشی ایرانشهر» است؛ چراکه این امر به آسان‌یابی، آسان‌ویرایی و آسان‌خوانی نوشته‌ها کمک خواهد کرد. ضابطه‌های زیر نه لزوماً بهترین‌ها هستند و نه به هیچ‌وجه حرف آخر را می‌زنند، اما اگر همگان از شیوه‌ی یکسانی پیروی کنند، استفاده از ایرانشهر چه هنگام یافتن مقاله‌ها، چه هنگام ویرایش آنها و چه هنگام خواندن مقاله‌ها آسان می‌شود.

این شیوه‌نامه را می‌توانید در قالب فایل PDF از این آدرس بارگذاری (دانلود) کنید.

پیوندها:
پایگاه رسمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
پایگاه انجمن پژوهشی ایرانشهر

نکته نگارشی: علامت جمع فارسی «ان» و علامت جمع عربی «ین»

سه‌شنبه ۱۰ خرداد ۱۳۹۰

واژگانی مانند «معلمین»، «مجتهدین»، «مدرسین»، «منافقین» و ... در عربی اصطلاحاً جمع مذکر سالم نامیده می‌شود و کاربرد آن‌ها به همین شکل در زبان فارسی درست نیست. در این‌گونه کلمات «ین» باید به «ان» که علامت جمع فارسی است تبدیل شود:
معلمان، مجتهدان، مدرسان، منافقان و ...

فارسی‌نویسی: چرا استفاده از «ي» و «ك» نادرست است؟

شنبه ۷ خرداد ۱۳۹۰

در بعضی از وبلاگ‌ها و وب‌سایت‌ها به جای «ی» فارسی از «ي» عربی و به جای «ک» فارسی از «ك» عربی استفاده می‌شود. دلیل آن هم استفاده از فونت‌های (قلم) غیراستاندارد برای نوشتن و نشر مطالب است. شاید بعضی‌ها بگویند که این کار چه اشکالی دارد و یا این کار چه مشکلاتی را پیش می‌آورد؟
پاسخ به این دو پرسش به صورت خلاصه به شرح زیر است:

- این دو حرف به شکل عربی خود اصلاً در فارسی‌نویسی و زبان فارسی کاربردی ندارند. مگر اینکه بخواهید یک جمله و یا متن عربی (مثلاً آیه‌ای از قرآن) را در نوشته خود بنویسید و یا نقل قول کنید که آن هنگام لازم است از این حروف استفاده کنید.

- این حروف دارای کد یونیکد مستقل هستند. در نتیجه شاید «ک» و «ك» و یا «ی» و «ي» در ظاهر نوشتاری با هم تفاوتی نداشته باشند (در واژگانی که در ابتدا و قبل از حرف پایانی قرار می‌گیرند)، اما در عمل واژگانی که با هر یک از این دو نوشته شوند واژگانی متفاوت خواهند بود. به عنوان نمونه: «کامیپوتر» به صورت فارسی و «كامپيوتر» به صورت عربی. در ظاهر هیچ تفاوتی با هم ندارند. اما از دیدگاه کامپیوتری و موتورهای جستجو دو واژه متفاوت هستند. در نتیجه استفاده از فرم عربی این حروف در نهایت به زیان خود وبلاگ یا وب‌سایت شما خواهد بود. چون ممکن است نتایج جستجوی کاربران را به سمت وبلاگ یا وب‌سایت شما هدایت نکند و در نتیجه شما خودتان با دست خود محتوای تولیدی خود را از داشتن خواننده و بیننده محروم کرده‌اید.

- استفاده از این حروف به دلیل عدم کاربرد در زبان فارسی، واژگان شما را نازیبا می‌کند. نمونه: «آسمانی» و «آسماني» یا «پونک» و «پونك». ممکن است دیدن این حروف در نوشته شما باعث خستگی ذهن خواننده و عدم تمایل او به ادامه‌دادن خواندن نوشته شما شود. چون تصویر ذهن خواننده از خط فارسی همان چیزی است که همه ما در اول دبستان یاد گرفته‌ایم و بر روی کاغذ و به صورت دستی می‌نویسم. در نتیجه دیدن این حروف علاوه بر نازیبایی نوشته، ناخوانایی و ناهماهنگی را هم ایجاد می‌کند.

راه حل:
اگز تحت هر شرایطی مجبور به استفاده از این حروف هستید، بهترین راه حل برای شما خواندن این نوشته پیشین من است.

روش‌های ایجاد نیم‌فاصله در نگارش فارسی: «می‌نویسم» درست، «می نویسم» نادرست

پنجشنبه ۵ خرداد ۱۳۹۰

درباره لزوم استفاده و به کاربردن نیم‌فاصله/فاصله مجازی/فاصله صفر (ZWNJ) بارها و بارها در وبلاگ‌ها و وب‌سایت‌های گوناگون نوشته شده است و از لحاظ نگارشی این مسئله به صورت کامل مورد بحث و گفتگو قرار گرفته است. من در این نوشته می‌خواهم درباره روش‌های نیم‌فاصله‌گذاری و شیوه استفاده از آن‌ها توضیح دهم:

- استفاده از کلیدهای ترکیبی CONTROL + SHIFT + 2: یعنی به جای فشردن کلید فاصله (SPACE) از این کلیدها استفاده کنید تا نیم‌فاصله ایجاد شود.
- استفاده از کلیدهای ALT و تایپ 0157 (ALT + 0157): در این روش باید از ارقام کلیدهای Numpad (سمت راست صفحه کلید) استفاده کنید. یعنی NumLock هم باید روشن باشد.
- استفاده از صفحه کلیدهای استاندارد و ویرایش‌شده فارسی: در این روش می‌توانید نیم‌فاصله را با استفاده از کلیدهای ترکیبی SHIFT + SPACE ایجاد کنید. صفحه‌های کلیدهای بسیاری توسط افراد و برنامه‌نویسان برای این منظور تهیه شده‌اند. اما یکی از بهترین این صفحه کلیدها، صفحه کلید فارسی احسان اخگری است. برای دریافت آن می‌توانید به این صفحه بروید و آن را از اینجا دانلود کنید.
- استفاده از برنامه TrayLayout: این برنامه کوچک و کاربردی به اندازه کافی شناخته‌شده است. بعد از دریافت و اجرای آن کافیست که برای نیم فاصله از SHIFT + SPACE استفاده کنید. نکته مهم این است که برای اجرای این برنامه در ویندورهای ویستا و هفت باید گزینه compatibility آن را تنظیم کنید و آن را ویندوز XP قرار دهید. برنامه فوق را می‌توانید از این آدرس دریافت کنید.
- استفاده از ویراستار آنلاین ویراسباز

امیدوارم این روش‌ها و برنامه‌های پیشنهادی مشکل شما را در این زمینه حل کند.

عادت به «فینگیلیش‌نویسی» شما را در فارسی‌نویسی ضعیف خواهد کرد

دوشنبه ۲ خرداد ۱۳۹۰

Salam...

فینگیلیش از وقتی بسیار رایج شد که اینترنت در ایران ظهور کرد و بسیاری از کاربران اینترنت به اتاق‌های گفتگو (chat) گرایش پیدا کردند. با آمدن موبایل به جامعه ایران و رواج پیامک‌بازی و فرستادن پیامک به این طرف و آن طرف، این مسئله گسترش بیشتری پیدا کرد. البته نوشتن فارسی با الفبای لاتین (بیشتر الفبای انگلیسی) از قبل هم وجود داشت، اما نه به این گستردگی فعلی. مثلاً یک نمونه بسیار ساده آن همین نوشته‌هایی هستند که پشت اتوبوس‌ها، کامیون‌ها، وانت‌ها و ... دیده می‌شوند. فینگیلیش استاندارد خاصی ندارد و هر کسی واژگان را به هر فرمی که فکر می‌کند درست است می‌نویسد.

فینگیلیش به خودی خود بد نیست. به خصوص وقتی که شما ابزار لازم یعنی فونت (قلم) فارسی را ندارید. خط و الفبا ابزاری برای بیان و انتقال زبان به صورت نوشتاری است. در نتیجه از فینگیلیش هم می‌توان در جایی که امکان فارسی‌نویسی وجود ندارد، به عنوان ابزاری برای ارتباط استفاده کرد.

اما مشکل وقتی پیش می‌آید که شما به این کار عادت کنید و مرتب آن را تکرار کنید. حتی در شرایطی که ابزار لازم را برای فارسی‌نویسی در اختیار دارید. ممکن است به مرور زمان املای شما ضعیف شود و در نوشتن با خط فارسی به مشکل بخورید. یا حتی تایپ کردن به فینگیلیش برایتان از تایپ کردن به فارسی ساده‌تر شود! حالا درست است که این مشکل در افراد بزرگسال پیش نمی‌آید و شاید کمتر باشد. اما با توجه به اینکه ابزارهای روز در اختیار کودکان و نوجوانان است، اگر این گروه سنی مرتب این کار را تکرار کنند، قطعاً تأثیرات منفی خواهد داشت. چون در سن آموزش و یادگیری هستند.

اصولاً وقتی ابزارهای رایگانی چون «بهنویس» و امکانات گوگل برای تبدیل فینگیلیش به فارسی وجود دارند، چرا از آن‌ها استفاده نکنیم تا به فارسی‌نویسی با خط فارسی عادت کنیم؟!

ویراسباز: ابزاری رایگان برای حل مشکلات فارسی‌نویسی در وب و نرم‌افزارهای کامپیوتری

سه‌شنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۰

اگر دسترسی به فونت فارسی ندارید و از فونت عربی و فونت‌های غیراستاندارد استفاده می‌کنید. اگر اعدادی که می‌نویسید به صورت انگلیسی (لاتین) و یا عربی نمایش داده می‌شوند و دوست دارید اعداد فارسی‌سازی شوند. اگر برای نوشتن و تایپ نیم‌فاصله (فاصله مجازی و یا فاصله صفر) دچار مشکل هستید، یعنی واژگانی چون «می‌توانم» را به شکل نادرست «می توانم» می‌نویسید. اگر می‌خواهید نوشته شما از لحاظ نشانه‌های نگارشی (نقطه، نشانه پرسش، نشانه تعجب و ...) بررسی شود و فاصله‌گذاری درست بین این نشانه‌ها و جملات رعایت شود. چاره کار شما استفاده از ویراستار آنلاین «ویراسباز» است. ویراسباز حکم یک ویرایشگر نگارشی را برای نوشته شما دارد. بعضی از ویژگی‌ها و توانایی‌های نسخه کنونی ویراسباز (به نقل از خود وب‌سایت ویراسباز):

- ویرایش از نظر اصول فاصله و نیم‌فاصله‌گذاری تایپ فارسی
- فارسی‌سازی عددهای عربی و انگلیسی
- فارسی‌سازی نویسه‌های عربی
- فارسی‌سازی نشانه‌های نگارشی (مانند علامت سوال، علامت نقل‌قول و…)
- ویرایش نشانه‌‌گذاری‌ها (مانند علامت نقطه، ویرگول، علامت سوال، علامت نقل‌قول، پرانتز و…)
- ویرایش نیم‌فاصله‌گذاری برخی از پیشوندها و پسوندهای رایج
- حذف فاصله‌های اضافی متن

توضیحاتی درباره امکانات ویراسباز:
- رعایت نیم‌فاصله در بعضی از واژگان و اصطلاحات مانند این مورد است: «می‌روم» به جای «می روم».
- فارسی‌سازی اعداد انگلیسی به فارسی، مانند: «۴۵۶» به جای «456»
- فارسی‌سازی اعداد عربی به فارسی. شاید بعضی‌ها فکر کنند که هیچ تفاوتی بین این دو وجود ندارد. ولی باید گفت که این دو با هم تفاوت دارند چه در شکل نمایشی و چه در کد یونیکد خود. یک نمونه: «۴۵۶» به جای «٤٥٦». اولی اعداد فارسی هستند و دومی اعداد عربی. تفاوت این دو به خوبی قابل مشاهده است.

امیدوارم که ویراسباز بتواند به شما در فارسی‌نویسی در محیط وب و نرم‌افزارهای کامپیوتری کمک کند. چون امکاناتش به عنوان یک ویراستار و یا ویرایشگر آنلاین و تحت وب خوب است و نیازهای بسیاری را پوشش می‌دهد.

پیوندها:
ویراسباز
نمونه‌های ویرایش‌شده با ویراسباز